Czym zajmuje się psychopatologia ogólna
To opis i porządkowanie najważniejszych objawów. Chodzi nie tylko o nazwanie objawu, ale o uchwycenie jego cech klinicznych — tego, co czyni go istotnym diagnostycznie.
Dotyczy stopnia nasilenia zjawiska: czy coś jest za słabe, za silne, za wolne, za szybkie.
Dotyczy samej natury zjawiska: czy jego przebieg lub forma odbiega od prawidłowej.
Objaw a zespół
Objaw psychopatologiczny to pojedyncza nieprawidłowość — ważny diagnostycznie, ale sam nie wskazuje jednej choroby. Zespół psychopatologiczny to grupa objawów występujących razem; daje względnie stały obraz i liczy się dla diagnozy, rokowania i leczenia.
Procesy poznawcze
spostrzeganie, uwaga, pamięć, myślenie, komunikacja
Procesy emocjonalne
emocje i nastrój — kierunek i ładunek przeżywania
Procesy motywacyjne
napęd psychoruchowy, uruchamianie działania
Świadomość i orientacja
struktury integrujące: świadomość, tożsamość
Zaburzenia spostrzegania
Wrażenie zmysłowe jest podstawowe i zależy od bodźca; spostrzeganie jest złożone — buduje reprezentację przedmiotu z danych zmysłowych i tego, co już mamy w pamięci. Stąd dwa kierunki: dół-góra (od danych) i góra-dół (od doświadczeń i schematów).
Podobne do spostrzeżeń, ale nie wymagają obecności przedmiotu
Wyobrażenia są mniej dokładne niż spostrzeżenia, ale mają dużą naoczność. Mogą pojawić się bez aktualnego bodźca, bo korzystają ze śladów pamięciowych i wcześniejszego doświadczenia.
Trzy osie porządkujące zaburzenia spostrzegania
- Natężenie wrażeń — obniżone (świat „przygaszony”) albo podwyższone (zwykłe bodźce zbyt silne).
- Trafność sądu realizującego — czy człowiek poprawnie rozpoznaje, że bodziec istnieje albo nie istnieje.
- Trafność sądu klasyfikującego — czy poprawnie rozpoznaje, co to jest (tu mieszczą się agnozje i złudzenia).
Cztery zjawiska, które najłatwiej pomylić na egzaminie. Klucz to jedno pytanie: czy realny bodziec w ogóle jest?
Agnozja
Narząd zmysłu działa, ale człowiek nie rozpoznaje przedmiotu ani jego cech (wzrokowa, barw, słuchowa, dotykowa, ignorowanie jednej strony).
Złudzenie (iluzja)
Realny bodziec zostaje źle zinterpretowany. U zdrowych bywa korygowane; klinicznie utrzymuje się uporczywie.
Omam (halucynacja)
Spostrzeganie czegoś, czego nie ma, z przekonaniem o realności (wzrokowe, słuchowe, czuciowe, węchowe, smakowe).
Pseudohalucynacja
Mniej żywe niż omam, nierzutowane w realną przestrzeń. Parahalucynacja: chory ma świadomość niezwykłości doznania.
Zaburzenia uwagi i pamięci
Uwaga wybiera tylko część bodźców, wspomnień i myśli. Pamięć to i zdolność, i proces: zapisywania, przechowywania, kodowania i odtwarzania.
Uwaga — pięć funkcji
Zaburzenia: trudności z koncentracją, mała trwałość, problemy z przełączaniem i przerzutnością, czasem nadmierne skupienie na jednej treści (np. urojeniowej). Uwaga bywa percepcyjna albo kognitywna.
Jawna i utajona
Jawna/deklaratywna dotyczy treści, które można świadomie przywołać. Utajona/niedeklaratywna działa w tle, np. w nawykach i automatycznych sposobach reagowania.
Epizodyczna, semantyczna, proceduralna
Epizodyczna przechowuje wydarzenia, semantyczna wiedzę o świecie, a proceduralna sposoby wykonywania czynności.
Sensoryczna, krótkotrwała, trwała
Sensoryczna utrzymuje ślad bodźca bardzo krótko, krótkotrwała pozwala chwilowo operować informacją, a trwała przechowuje ją dłużej.
Pamięć — tu oś ilość/jakość widać najwyraźniej:
Ilościowe
zmienia się „ile” pamięci działa
- hipermnezja — wzmożona pamięć,
- amnezja — ubytki pamięci,
- hipomnezja — osłabienie zapamiętywania i odtwarzania,
- ekmnezja — przeżywanie przeszłości tak, jakby działa się teraz.
Jakościowe
zniekształcenia odtwarzania
- allomnezje — iluzje pamięci, kryptomnezje, złudzenia utożsamiające (déjà vu, déjà vécu, jamais vu, jamais vécu),
- pseudomnezje — konfabulacje i omamy pamięci.
Zaburzenia myślenia i komunikowania się
Myślenie wychodzi poza dostarczone informacje, pozwala przewidywać i buduje model rzeczywistości. Ma charakter świadomy i nieświadomy, jest powiązane z emocjami oraz motywacją, a język pełni w nim funkcję reprezentacyjną i komunikacyjną. Zaburzenia dzielą się na dwie wielkie grupy.
Zaburzenia treści
to, co człowiek myśli
Zaburzenia formy
struktura i dynamika myślenia
- przekonanie o prawdziwości fałszywego sądu,
- pozostają w sprzeczności z rzeczywistością,
- brak podatności na korektę,
- subiektywne poczucie oczywistości,
- często współwystępują z innymi objawami.
Wg treści: prześladowcze, ksobne, wielkościowe, poniżenia, winy i grzeszności, zazdrości, hipochondryczne, zmiany osoby.
Wg budowy: proste, paranoiczne/paranojalne, paranoidalne, oniryczne.
Przekonania o silnym ładunku emocjonalnym, zgodne z osobowością i wpływające na zachowanie. Mogą dotyczyć różnych dziedzin — ale, w odróżnieniu od urojeń, nie muszą być fałszywe ani niekorygowalne.
Wrażenie, że własne myśli, ruchy, słowa lub przeżycia nie są do końca własne albo są sterowane z zewnątrz.
Uporczywie wracające myśli i wyobrażenia, zwykle z lękiem, obrzydzeniem lub poczuciem winy. Człowiek odbiera je jako własne, ale ma poczucie braku kontroli nad ich pojawianiem się i nasilaniem.
Tok i dynamika
- spowolnienie — wolniejsze przechodzenie między myślami,
- zahamowanie — zatrzymanie toku,
- otamowanie — nagłe przerwanie wątku,
- przyspieszenie, natłok myślenia, słowotok.
Powtarzanie: stereotypie, perseweracje, werbigeracje.
Struktura
- zubożenie, myślenie parailogiczne, nieskładne, dereistyczne,
- rozkojarzenie — rozluźnienie związków między sądami, skojarzenia poboczne,
- splątanie (inkoherencja) — silniejsze; rozpada się sens i forma, wypowiedź chaotyczna.
Zaburzenia emocji i nastroju
Emocja pojawia się, gdy zdarzenie ułatwia albo utrudnia realizację ważnego celu. Przejawia się na trzech poziomach: somatyczno-fizjologicznym, poznawczym i behawioralnym.
Sześć kryteriów podziału zaburzeń emocji
Głównie nasilenie / kierunek
przesunięcie na skali
- obniżenie nastroju — np. depresyjny,
- podwyższenie — maniakalny, euforyczny, moriatyczny,
- lęk, złość/dysforia, hipertymia, hipotymia,
- chwiejność, nietrzymanie emocji.
Głównie jakość przeżywania
forma odbiega od prawidłowej
- zobojętnienie (stępienie), spłycenie, zubożenie,
- lepkość emocjonalna, zaleganie afektu,
- paratymia — emocja niezgodna z sytuacją,
- katatymia — zniekształcenie oceny przez wewnętrzne nastawienie.
Zaburzenia motywacji i napędu
Motywacja uruchamia, ukierunkowuje, podtrzymuje i kończy zachowanie (modele: homeostatyczny, popęd–bodziec, schematów poznawczych, hierarchii potrzeb). Klinicznie najważniejszy jest napęd psychoruchowy — energetyczno-ruchowa strona działania.
Spadek energii, motywacji i kierunku działania. W skrajnej postaci prowadzi do mutyzmu i osłupienia (stuporu).
Wzrost szybkości, różnorodności i zmienności zachowań. Maniakalne — aktywność ogromna, lecz nie całkiem bez kierunku; katatoniczne — graniczy z chaosem.
Akinezje i parakinezje
Zaburzenia świadomości i orientacji
Tu nie chodzi już o pojedyncze procesy, ale o struktury integrujące: świadomość, orientację, tożsamość i poczucie własnej osoby.
Ilościowe zaburzenia przytomności
niewystarczający poziom aktywacji — narastająco
- senność patologiczna,
- półśpiączka,
- śpiączka.
Jakościowe zaburzenia świadomości
trzy podstawowe zespoły — kliknij niżej
- przymglenie,
- zmącenie,
- zwężenie.
Orientacja w otoczeniu
Od drobnych trudności z rozpoznaniem miejsca i czasu aż do derealizacji — uogólnionej zmiany przeżywania rzeczywistości zewnętrznej.
Orientacja co do własnej osoby
Tożsamość, schemat ciała, poczucie zdrowia. Tu pojawia się depersonalizacja i zaburzenia poczucia własnej choroby, czyli brak lub osłabienie wglądu.
Pojęcia na fiszkach
Kliknij kartę, by odsłonić definicję. 26 pojęć — to słownik, który najczęściej sprawdzają na egzaminie z psychopatologii ogólnej.
Przykłady, które porządkują objawy
Sprawdź się
Dwanaście pytań z całego rozdziału. Po każdej odpowiedzi zobaczysz wyjaśnienie. Pasek u góry pokazuje postęp.
Najważniejsze do zapamiętania
- Psychopatologia ogólna opisuje i porządkuje objawy zaburzeń psychicznych.
- Podstawowy podział przebiega na zaburzenia ilościowe i jakościowe.
- Cztery obszary: procesy poznawcze, emocjonalne, motywacyjne oraz świadomość i orientacja.
- W procesach poznawczych kluczowe są: spostrzeganie, uwaga, pamięć, myślenie, komunikacja.
- W spostrzeganiu odróżniaj: agnozje, złudzenia, omamy, pseudohalucynacje (pytanie: czy bodziec jest?).
- Pamięć: ilościowo — hipermnezja, amnezja, hipomnezja, ekmnezja; jakościowo — konfabulacje, kryptomnezje, złudzenia utożsamiające.
- Myślenie: treść (urojenia, myśli natrętne) kontra forma (spowolnienie, przyspieszenie, rozkojarzenie, splątanie).
- Emocje oceniaj po: walencji, nasileniu, złożoności, dynamice i zgodności emocji z sytuacją i ekspresją.
- W motywacji najważniejszy jest napęd psychoruchowy: spowolniony, zahamowany lub nadmiernie pobudzony.
- Świadomość: ilościowo — senność patologiczna, półśpiączka, śpiączka; jakościowo — przymglenie, zmącenie, zwężenie.
- W orientacji: derealizacja (zmiana przeżywania świata), depersonalizacja (zmiana przeżywania siebie), zaburzenia wglądu.
- Objawy nie są przypadkowymi etykietami — wynikają z zaburzeń określonych mechanizmów psychicznych.
Jedno zdanie, które łączy cały rozdział
Rozdział 5 pokazuje, że zaburzenia psychiczne można rozumieć przez analizę tego, który proces psychiczny został zaburzony i czy zmiana ma charakter ilościowy czy jakościowy. Najpierw opisane są zaburzenia procesów poznawczych: spostrzegania, uwagi, pamięci, myślenia i komunikacji. Potem zaburzenia emocji i nastroju oraz motywacji i napędu psychoruchowego. Na końcu — zaburzenia świadomości i orientacji. Najważniejsze pojęcia to m.in.: agnozja, złudzenie, omam, amnezja, konfabulacja, urojenie, myśli natrętne, rozkojarzenie, paratymia, senność patologiczna, derealizacja i depersonalizacja.